پایتخت و واقع نمایی مثل در ذهن ایرانی!/به قلم دکتر امیرحسین بهمنی/

پرینت

درست است که منطق ارسطویی چارچوبی معین را برای اندیشیدن فراهم کرده است اما اندیشه چنان فراخ و گریزپا است که در چارچوب ها منحصر نمی ماند و از هر سو  هزاران راه  نرفته را جستجو می کند. از این رو می توان برای منطق اندیشیدن گونه های مختلف و رنگارنگی بازجست! منطق عامیانه یکی از این گونه های رنگارنگ است! عوام هر گزاره یا شبه گزاره ای را به راحتی پایه استنتاج قرار می دهند بی آن که به درستی و نادرستی آن واقف باشند. شایعات،شبهات،مشهورات و تمثیلات و هزلیات از این دست گزاره ها هستند.

در تمثیل حکمی را که درباره چیزی صادق است به همانند آن چیز نیز تعمیم می دهند. اما این حکم یقین زا نیست و در جهت خلاف آن می توان تمثیل های مختلفی ذکر کرد.

در منطق عامیانه تمثیل حاکمیت مطلق دارد و نتیجه تمثیل کاملا درست و یقینی شمرده می شود! از این رو عالمان و معلمان در آموزش عوام از تمثیل بسیار بهره می برند.

استقرای ناقص نیز در منطق عامیانه روایی بسیار دارد. بسیار پیش می آید که عوام حکمی را که درباره چند نفر از یک گروه صادق است به کل اعضای گروه تسری داده اند. البته کاربرد آن در ریاضیات منطبق با یافته های علمی است اما در همه حوزه های شناختی نمی توان نتیجه حاصل از آن را یقین آور دانست!

یکی از مصیبت های فرهنگی و اخلاقی ما ایرانیان حاکمیت منطق عامیانه بر اذهان است!

عوام ایرانی می اندیشند که چون در فلان لطیفه فلان فعل از فلانی که منتسب به یک قوم است، سر زد؛ پس می توان نتیجه گرفت که همه افراد آن قوم فلان فعل را مرتکب شده اند!

در فلان ضرب المثل فلان تیپ دارای فلان صفت است؛ پس همه افراد همانند آن تیپ آن صفت را دارا هستند!

در اخبار آمده است: چند نفر از افراد فلان قوم قتل کرده اند؛ پس همه افراد آن قوم قاتل بالفطره اند!!!

مشکل سریال پایتخت نیز از همین جا ناشی می شود! یعنی پیش از آن که پایتخت مشکل داشته باشد، ذهن ماست که دارای مشکل است! تهرانی نانجیبی که مازندرانی لهجه دار را پنجعلی خطاب می کند دچار این مغلطه شده است چون عامی است و آموزش درست ندیده است! نمی داند که پنجعلی یک تیپ است یک نماد است و  مصداق آن می تواند حتی خود آن تهرانی نانجیب باشد!

این بلیه متاسفانه حتی در اقشار بالادست جامعه نیز اثرگذاشته است! به یاد می آورم در دانشگاه  طلبه ای که برای ثبت نام خواهرش همراهش شده بود از من درباره شخصیت مردم آن شهر دانشگاهی سوال می کرد که این چیزهایی که درباره اینها می گویند راست است؟! وقتی یک طلبه به درستی منطق تمثیلات و هزلیات باور داشته باشد چه توقعی می توان از فردی عادی و عامی داشت! از این رو ادعای حاکمیت منطق عامیانه بر ذهن ایرانیان پر بیراه نیست!

جالب آن است که عوام و عوام اندیشان از میان امثال و قصص برچین هم می کنند و آنچه را حاوی حکمت و معرفت است به کناری نهاده و به مشهورات و موهومات و خرافات و شایعات متوسل می شوند!

یک ضرب المثل حکیمانه وجود دارد که می گوید : در مثل مناقشه نیست.

اما انگار ما ایرانیان این ضرب المثل را نمی فهمیم یا اصلا نشنیده ایم! بارها شنیده ایم که به علت پخش فلان فیلم فلان قوم برآشفته شده و آن را توهین به خود قلمداد کرده است. اگر معنای این مثل درست آموزش داده می شد و عوام می دانستند مثل چیست و آنچه در مثل می آید تنها یک مثال است و جنبه آموزشی دارد این بار نمی آورد!!!

سریال پایتخت نیز یک تمثیل است که نمادهای آن مازندرانی اند اما مصداق  آن را  می توان در هرکجای این جغرافیا یافت و محدود به مکان و زمان خاصی نیست؛اما فهم نادرست ما آن را منحصر به مازندران کرده

اما ازاین گذشته نباید از کنار شیطنت بعضی فیلمنامه نویس های مغرض یا عوام زده بی تفاوت گذشت. در سریال پایتخت مشخص است که نویسنده عوام زده یا مغرض است وگرنه چرا از بین شخصیت های داستان تنها همای فارس زبان است که معقول رفتار می کند و رفتار بقیه که مازندرانی اند به بلاهت می زند . مثبت ترین برداشتی که می توان از مازندرانی های این سریال داشت این است که پخمه هایی دوست داشتنی اند که گاهی کارهای خوب هم می کنند!

درست آن بود که همه را در یک کفه ترازو می نشاند هما نیز مانند بقیه باشد:مجموعه ای از خوبی ها و بدی ها

بدین جهات اصرار بر ساخت این سریال را با این جبهه گیری خاص می توان منفی ارزیابی کرد و باید به نوعی با آن مقابله کرد. تلاش همه کسانی که با این هدف قلم به دست گرفته اند و نجیبانه به نقد پرداخته اند به طوری که محرک شکاف های قومی نباشد ستودنی است و در خودآگاهی ایرانیان می تواند سهم ارزنده ای داشته باشد!

مازندرانیان وفادارترین قوم ایرانی بوده اند و آنجا که همه دست تسلیم بالا بردند از پا ننشته و بر پاسداری از ارزش های ایرانی پافشرده اند. دانشمندان شاعران شاهان و سرداران بزرگی تربیت کرده که هرکدام در تاریخ ایران نقش مهمی داشته اند. شایسته نیست این یار وفادار ایران به تازیانه جفا نواخته شود!

اشتراک گذاری

مطالب پیشنهادی :

درباره نویسنده

901 مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

تمام حقوق این سایت برای © 2018 سوادکوه نیوز. محفوظ است.
طراحی و اجرا شرکت یارس